Γαλέρα για τις ακυβέρνητες πολιτείες, τεύχος 42 (Μάρτιος 2009)

Να δείτε που στο τέλος θα το κάνουν οικόπεδα…Πιθανόν να μείνει κι η ονομασία «Σκοπευτήριο», ουδέτερα όμως, χωρίς καμία ειδική σημασία, αλά πλατεία Συντάγματος, θα φέρνει στα μυαλά των ανθρώπων τους αργόσχολους που κάναν βόλτα σε χάρτινους στόχους, σε πιατάκια πήλινα και σε περιστέρα. Σε ανθρώπους, ποτέ. Κατά τη γερμανικη κατοχή; Μα συνέβηκε ποτέ τέτοιο πράγμα; έγραφε ο Μάριος Χάκκας στο Σκοπευτήριο Καισαριανής το 1972 και είχε προφητικό δίκιο.

Ο κόσμος μας είναι ούτως ή άλλως γεμάτος θλιβερούς χακκικούς χαρακτήρες. Άλλοι επαληθεύουν την πρόβλεψή του, άλλοι μετατρέπουν μια αρχαία λίμνη στην Ελευσίνα σε δεξαμενή πετρελαιοειδών και απαγορεύουν την φωτογράφηση της απειλούμενης πανίδας, κάποιοι τρίτοι πηγαίνουν τα βράδια και ξεριζώνουν φρεσκοφυτεμένα δεντράκια ενός παραλιακού κτήματος στο Αλιβέρι (κρίνοντας προτιμότερο τον λιθανθρακικό θάνατο από οιονδήποτε άλλο), κάποιοι τέταρτοι σκάρωσαν ένα ταιριαστό εξάμβλωμα στην παραλία της Θεσσαλονίκης, κάποιοι τελευταίοι δημιουργούν χαμό για την αντίδραση στη μετατροπή των πάρκων (ενώ τι θα αλλάξει; 2 γράμματα μόνο: πάρκ-ο – πάρκ-ιν).

Μα κι έξω από το χωριό μας συμβαίνουν όμορφα πράγματα. Στην Ινδία δεν υποφέρουν μόνο οι παροικούντες τις χίλιες αποικίες λεπρών, αλλά και οι θεραπευμένοι, εφόσον ο νόμος ορίζει την ασθένεια ως ανίατη. Συνεπώς δεν δικαιούνται ούτε να οδηγούν, διώκονται ακόμα και από τα καφέ, τους επιτρέπεται όμως να κάνουν ελεημοσύνη – ευτυχώς! Δυτικότερα, σ’ ένα πλοίο μέσα στο βρετανικό λιμάνι του Lincolnhsire, Ιταλοί και Πορτογάλοι εργάτες βρίσκονται αποκλεισμένοι από Βρετανούς συναδέλφους που φωνάζουν: «Κλέβετε δουλειά από τους ντόπιους που την έχουν ανάγκη»! Ιδού μια πρώτη εκδήλωση μιας κρίσης που κατασκευάζει εχθρούς: η ενδοταξιακή πάλη. Το ίδιο κι εδώ: μέχρι σήμερα θεωρούσαμε τους μετανάστες ως πρόβλημα δημόσιας τάξης (ενώ η παραγωγή ευημερούσε χάρη στη φθηνή και ανασφάλιστη εργασία), ενώ τώρα μετατρέπονται ως ασφαλιστική απειλή κι ως ανταγωνιστές κλέφτες στην αγορά εργασίας.

Οι ιστορίες δεν τελειώνουν ποτέ και το ένα κείμενο είναι πιο ενδιαφέρον από το άλλο. Ο ακτιβιστής πολιτικός γελοιογράφος από τη Νότια Αφρική Τζόναθαν Σαπίρο (ή σκέτο Ζαπίρο), σ’ ένα διάλειμμα από τις πλείστες διώξεις που υφίσταται για τις δημοσιεύσεις του, μας δίνει μια πλήρη εικόνα του Νότιου Άκρου, ο κομαντάντε Ούγκο Τσάβες ντοκυμαντερογραφεί την δονκιχωτική του ιστορία, η Θεωρία της Αποανάπτυξης νικά κατά κράτος την αναπτυξιολαγνεία, ο Robin Rimbaud εντάσσει στην ηλεκτρονική του μουσική πλήθος τηλεφωνικών διαλόγων, ο Soloup γελοιογραφεί ένα περίφημο γνωστό ανέκδοτο.

Ακόμη: ανταπόκριση από τη Βηρυτό, από το καλλιτεχνικό νεκροτομείο των Bodies, μια εξασέλιδη εικαστική βουτιά στον υπέροχο Μ.Ε.Έσερ, η δωδεκάλογη Πικαντύλη του Νίκου Κουνενή, τα 100 πρώτα της Γαλέρας (στο 45 ο Γαβράς: Εγώ δεν πιστεύω πια στον Θεό, πιστεύω μόνο στους ανθρώπους, στο 62 το μνημειώδες Αγαμόθυτο Του οχτάωρου οι πεσόντες νανουρίζονται με τσόντες), δύο έργα σεξ, διήγημα του παρισινού περιθωρίου, η Γαζέτα (δισέλιδη διαγαλαξιακή εφημερίδα του 3009), κόμικς και άλλα. Αυτές οι παρά-έξι-100 καλογυαλισμένες σελίδες μεγάλου μεγέθους, πλείστων χρωμάτων, επιμορφωτικών πλανητικών ταξιδίων και βαθύτατων προβληματισμών κυκλοφορούν την πρώτη Τετάρτη κάθε μήνα και είναι, λένε, απλώς ένα «μηνιαίο πολιτικό και σατιρικό έντυπο».

Επισκεπτήριο: http://www.galera.gr/. Στην φωτογραφία: Ο φιλοξενούμενος του σαλονιού της Γαλέρας M.E.Escher και το Belvedere του. Πρώτη δημοσίευση: www.mic.gr

Περιοδικό Διαβάζω, τεύχος 490 (Νοέμβριος 2008)

Στις πίσω σελίδες, η θλίψη πάει μαζί με την χαρά. Ο David Foster Wallace, ένας από τους σημαντικότερους συγγραφείς της αμερικανικής λογοτεχνίας, η φωνή των 30άρηδων και της γενιάς του ’90, για πολλούς ένας ισότιμος του Pynchon και του DeLilo ή το λογοτεχνικό grunge αντίστοιχο, αυτοκτόνησε στα 46 του. Μένει το υπερχιλιοσέλιδο Infinite Jest, το απόλυτο έπος για τις πάσης φύσεως εξαρτήσεις και νευρώσεις του σήμερα, περιλαμβανομένης και της (κλινικής) κατάθλιψης από την οποία έπασχε, τα δοκίμιά του σε Harper’s και Rolling Stone και οι εμπνεύσεις που μοίραζε αφειδώς σε φοιτητές και διανοούμενους, οι οποίοι έμειναν με το ερώτημα: Πώς θα μπορέσουμε να φτιάξουμε έναν κόσμο μέσα στον οποίο οι ευφυέστεροι ανάμεσά μας δεν θα αισθάνονται παρείσακτοι;

Στον αντίποδα, ο άρτι νομπελισθείς Ζαν Μαρί Γκιστάβ Λε Κλεζιό, εραστής της παγκοσμιότητας, αρνητής κάθε μορφής «ένταξης», ακούραστος εξερευνητής γεωγραφικών και ψυχικών τοπίων, θα μπορέσει από θέση ισχύος να φωνάζει για φυλές και γλώσσες που χάνονται και είδη που εξαφανίζονται. Στις κεντρικές σελίδες υπάρχει το πρώτο μέρος ενός μεγάλου αφιερώματος στα ημερολόγια των συγγραφέων, με κείμενα για την ημερολογιακή γραφή γενικότερα και σχετικό ερωτηματολόγιο σε σύγχρονους Έλληνες λογοτέχνες.

Σκορπισμένοι ανάμεσα στις σελίδες, μια τιμώμενη (Μάρω Δούκα) και δύο ερωτώμενοι για τα φρεσκότατα έργα τους: ο Γιώργης Γιατρομανωλάκης για Το χρονικό του Δαρείου (την άνοδο και πτώση του κόμματος ΠΑΓΑΛΑΚ και των Γατανθρώπων του, που πιθανώς συγκριθεί με ένα αντίστοιχο πολιτικό κίνημα και κόμμα αλλά αυτό είναι μόνο μια αρχή) και ο Απόστολος Δοξιάδης για το Logicomix, graphic novel με θέμα την περιπέτεια της λογικής στις αρχές του 20ού αι. που θα παρουσιάσουμε σύντομα.

Tέλος, ένα ιδιαίτερα λεπτό ζήτημα: Ο Μίλαν Κούντερα, ο συγγραφέας που ασχολήθηκε όσο λίγοι με το θέμα της προδοσίας και έχει αντιταχθεί στα καθεστώτα της χώρας του, κατηγορήθηκε από συμπατριώτη του πως είχε καταδώσει μυστικό πράκτορα της Δύσης στα νιάτα του. Από τη μια η αναγκαιότητα συμφωνίας ζωής και έργου, από την άλλη το κατά πόσο δικαιούμαστε να κρίνουμε πράξεις της πρώτης νιότης και να κολλήσουμε την ρετσινιά, κρίνοντες έξω απ’ τον χορό. Σε ποια πλευρά θα πέσει το νόμισμα;

Πρώτη δημοσίευση σε: www.mic.gr αύριο μεθαύριο.

Περιοδικό (δε)κατα, τεύχη 12 – 14

τεύχος 12 (χειμώνας 2008)

Το δίχρωμο, σχεδόν τετραγωνισμένο περιοδικό - φετίχ συνεχίζει την σειρά τευχών – αφιερωμάτων σε ένα κεντρικό θέμα, ετούτη τη φορά στην ανθίζουσα και στη χώρα μας Αστυνομική Λογοτεχνία. Το είδος έχει γίνει ιδιαίτερα απαιτητικό και σύνθετο: η λύση των μυστηρίων δεν εξαντλείται όπως άλλοτε σε έξυπνους και λογικούς συλλογισμούς αλλά βασίζεται σε ποικίλους νέους παράγοντες, όπως ψυχολογικά κριτήρια, επιστημονικά δεδομένα, κοινωνικοπολιτικά στοιχεία κ.λπ.

Ποιες είναι λοιπόν οι τάσεις του, ποια ονόματα πρέπει να προσέξουμε; Πώς είναι το αστυνομικό μυθιστόρημα στην Τουρκία και την Κίνα, πώς διαμορφώνεται στην Αμερική; Τι σχέσεις συνάπτει με την εγκληματολογία; Πως αντιμετωπίζει ή θα αντιμετώπιζε σχετικά ζητήματα o Stephen King; O Π. Μάρκαρης, από τους ικανότερους του γηγενούς είδους αναρωτιέται αν υπάρχει αστυνομικό μυθιστόρημα στην Μεσόγειο, ενώ ένας άλλος άξιος εκπρόσωπος, ο Π. Μαρτινίδης προτιμά να μας μπερδέψει μέσω διηγήματος, όπως και οι Ian Rankin, Esmahan Aykol, Φίλιππος Φιλίππου, Χρύσα Σπυροπούλου (που επιμελείται το τεύχος) κ.ά.

Πέντε κριτικοί ή/και αναγνώστες βασανίζονται και μαρτυρούν τα αγαπημένα τους αστυνομικά, ενώ άλλοι τέσσερις συγγραφείς του είδους (Αγαπητός, Κακούρη, Πολιτοπούλου, Carlotto) μας βάζουν από την μπαλκονόπορτα της κουζίνας στο εργαστήρι τους. Ακόμα και οι βιβλιοκριτικές είναι αποκλειστικά νουάρ. Με έξι λέξεις, πλήρες σκονάκι για γνώστες και αδαείς.

τεύχος 13 (άνοιξη 2008)

Το ανοιξιάτικο τεύχος είναι καταΠράσινο, κοινώς αφιερωμένο στο περιβάλλον και περιλαμβάνει μια σειρά άρθρα, δοκίμια, αναφορές και γενικότερα γραπτά εξαιρετικού ενδιαφέροντος και εξωφρενικών στοιχείων. Η λογοτεχνία δεν θα μπορούσε να λείπει, με διηγήματα, ποίηση, τοπογραφήματα (Αμερική, Γροιλανδία, Πράσινοι, Ιάβα, Ωκεανοί, Επιχειρήσεις, Αρκτική, Βομβάη) αλλά και δοκίμια, σε ένα από τα οποία (Η λογοτεχνία του αφανισμού), με έμφαση σε δύο έργα του Β.Σ. Νάιπολ και Β.Τζ. Σέμπαλντ, διατυπώνεται η αισιόδοξη άποψη πως οι μυθιστοριογράφοι αποτελούν την καλύτερη ελπίδα της επιστήμης για να ακουστεί το μήνυμα της κλιματικής αλλαγής. Πολύ ζουμί υπάρχει και στις συνομιλίες, τόσο στην ειδική περί του θέματος συζήτηση με τον Κωνσταντίνο Τζούμα, όσο και στις απαντήσεις 25 Ελλήνων συγγραφέων και ποιητών στην ερώτηση «τι τους έρχεται στο νου όταν ακούν τη λέξη περιβάλλον».

Απολαυστικό κείμενο: Το εκτεταμένο διήγημα του Μιχάλη Μοδινού Στις βορειοδυτικές επαρχίες. Μέσα από τις σκέψεις ενός μέλους μιας αποστολής διεθνούς οργανισμού που εγκρίνει αναπτυξιακά δάνεια και χρηματοδοτεί έργα σε αναπτυσσόμενες χώρες (που είναι αδιάφορο αν εφαρμοστούν, αρκεί να απορροφηθούν τα κονδύλια) παρουσιάζεται με συγκλονιστικό τρόπο η σημερινή πραγματικότητα. Σε αυτή τη μεικτή πολυεθνική ομάδα «ο καθένας έχει το ρόλο του, άλλος επειδή είναι φθηνός και μελαχρινός, άλλος επειδή έχει τα χοντρά λεφτά, άλλος για να θυμίζει την υπανάπτυξη, και μια γυναίκα για να παράσχει το ευαίσθητο, θερμό μέρος του προγράμματος». Με τα χρόνια έχω γίνει ειδικός της λησμονιάς. Δε μπορώ να μπλέκω το συναισθηματικό στοιχείο με τη δουλειά μου. Οι υποκειμενισμοί δεν έχουν θέση στο παιχνίδι της ανάπτυξης. Ξεχνάω ό,τι ήξερα λίγες μέρες πριν. Ακόμη κι αν ήθελα να θυμάμαι μέρη, πρόσωπα, γεύσεις και μυρουδιές, το μυαλό μου διαμαρτύρεται, συγχύζεται και τα παρατάει…Είμαι ένας ναυτικός της ανάπτυξης…Σε κάθε ταξίδι χιλιάδες ερεθίσματα ενεργοποιούν τον εγκέφαλό μου και στο τέλος τον κάνουν χυλό…

τεύχος 14 (καλοκαίρι 2008)

Μακροβούτι στη λογοτεχνία ο υπότιτλος, όνομα και πράγμα. Οκτώ και μία εκδότες λογοτεχνικών περιοδικών από Αθήνα, Κέρκυρα, Λαμία, Άσπρα Σπίτια και Ηλεία γράφουν με είδος που επιλέγουν, και αμέτρητοι άλλοι λογοτέχνες συγγράφουν, περιγράφουν, καταγράφουν. Εδώ λάμπουν διηγήματα από δεξιοτέχνες (από Ναμπόκοφ και Ρόντι Ντόιλ μέχρι Μισέλ Φάις και Κώστα Καβανόζη - ανυπομονούμε για την «συνέχεια» του Χοιρινού με λάχανο), μια Προφορική Ιστορία περί Μπιτ, η πάντοτε κοφτερή Ελφρίντε Γέλινεκ που απαντάει ερωτώμενη, το Μπούενος Άιρες του Μπόρχες, το Πεκίνο των Μυρίων, και πολλά λοιπά. Κάπου στις χορταστικές πίσω σελίδες, επιτέλους ένα κείμενο του Σάκη Παπαδημητρίου για την μουσική του γνωστού μας Michel Redolfi – «ηλεκτρονικά κολάζ και μουσική των υδάτων».

Απολαυστικό κείμενο: Η «προσωπική μαρτυρία» του Γιώργου Χρονά για την πρώτη έκδοση των ποιημάτων του (Τα Αρχαία Βρέφη, 1980), που ο ίδιος ονομάζει προσωπικό κενοτάφιο τριάντα ενός χρόνων: Όπως πτωχεύσας έμπορος τις καρτέλες πελατών του – ακόμα και των επισφαλών πελατών του – τα βάζω στη σειρά και στη θέση περίπου την οριστική. Όπως βρέφη νόθα, που δηλαδή δυνατά και τυχαία συνελήφθησαν… Σας πληροφορώ από την αρχή, πως οι τύποι μου στο βιβλίο αυτό ανήκουν στη Β΄ Εκλογική Περιφέρεια και σε μια μυθολογία τυχαία μα φανερά γενναία, με μείγμα αίματος στις φλέβες, με τον πανσεξουαλισμο τους, χωρίς ανησυχίες πνεύματος και το θάνατο που τους σκοτώνει πάντοτε, κάθε μέρα. Ποζάρουν σε δρόμους και σινεμά, σε μηχανουργεία και ξενοδοχεία Δ΄ τάξεως, σε διαδρόμους και λεωφορεία βοηθώντας με να περάσω βιαστικά, ποιητικά ανορθόδοξα δηλαδή, πράγματα από αυτή τους την περιπλάνηση και καταστροφή…

ΥΓ. Για τους φίλους που με ρωτούν πώς βρίσκει κανείς κάποιο τεύχος περιοδικού προηγούμενου μήνα, ένας σίγουρος τρόπος είναι τα ίδια τα γραφεία του περιοδικού. Ακόμα κι αν το τεύχος εξαντλήθηκε (όπως π.χ. συνέβη με το «νουάρ» τεύχος), πάντα υπάρχουν κάποιες επιστροφές.

Πρώτη δημοσίευση σε: http://www.mic.gr/books.asp?id=15675

Περιοδικό Πόρφυρας, τεύχη 126 και 127

Πόρφυρας, τεύχος 126 (Γενάρης-Μάρτης 2008)

To πυκνογραμμένο κερκυραϊκό περιοδικό δεν διστάζει να κάνει το δικό του αφιερωτήριο σε έναν μουσικοσυνθέτη. Εδώ τιμάται γραπτώς ο Γιάννης Μαρκόπουλος, o συνθέτης που κατά τη γνώμη μου πλησίασε περισσότερο από κάθε άλλο σε απόσταση αναπνοής τόσο την ελληνική ποίηση (αρμονική σύζευξη στην οποία δίνει ιδιαίτερη έμφαση το αφιέρωμα), όσο και το τελετουργικό στοιχείο. Ομολογώ πως ο Μαρκόπουλος τα τελευταία χρόνια με έκανε να τον ξανακούσω χάρη σε δυο εκπληκτικά έργα οργιαστικής θεατρικότητας, τα Η Λειτουργία του Ορφέα και Το Τραγούδι του Αχιλλέα (το τελευταίο, με την έξοχη ποίηση του Γιώργου Παπακώστα)

Ευκαιρία να διατρέξουμε όλη την εργογραφία του και να διαβάσουμε κείμενα από συγγραφείς (Πάνος Θεοδωρίδης – μη ξεχνάμε στιχούργησε προ τετραετίας το μουσικό έργο Ταχύτατος Λούης, Γιώργος Χρονάς, Μάνος Ελευθερίου, Μανόλης Πρατικάκης, Γιάννης Ευσταθιάδης κ.ά.), μουσικογράφους αλλά και ακροατές που ψάχνουν τις δικές τους σχέσεις με τις μαρκοπουλικές ωδές. Ο ίδιος ο συνθέτης καταθέτει συνθέτοντας την Ιθαγένεια.

Πόρφυρας, τεύχος 127 (Απρίλιος – Ιούνιος 2008)

Στις ηπιότερες κλιματικές συνθήκες των δύο τελευταίων ανοιξιάτικων και του πρώτου καλοκαιρινού μήνα μπορούν να αναπνεύσουν και πάλι μετά από χρόνια δύο λανθάνοντα διηγήματα της Αλεξάνδρας Παπαδοπούλου, εκείνης της πρώτης ελληνίδας που έγραψε πεζογραφία, αυτοεξορίστηκε από την Κωνσταντινούπολη στο Βουκουρέστι για να αποφύγει εμπόδια και αντιδράσεις του ανδροκρατούμενου κλίματος κι έγραψε πάνω από εκατό διηγήματα - ψυχογραφήσεις της αστικής της τάξης, προτού αδικοχαθεί στα 39 της.

Σε άλλα μελετήματα οι συνεργάτες βουτούν, ως είθισται, σε βαθιά και άγνωστα νερά και αναζητώντας αναγραμματισμούς στην ποίηση του Εμπειρίκου, ή την μορφή του Οιδίποδα σε κορυφαία ποιήματα, επανεκτιμούν την Κάθοδο των Εννιά του Θ. Βαλτινού (το καθοριστικό εκείνο διήγημα της μάταιης, ελεγειακής πορείας ανταρτών σε ένα πυρακτωμένο κατακαλοκαιρισμένο βουνό, κοινώς στο πουθενά) κ.ά. Εδώ χώρεσαν ακόμη δύο ωραιότατα αφηγήματα των Γιάννη Καβάσιλα και Δήμητρας Μήττα (Ικαρία!), ποίηση, φωτογραφίες, και όπως πάντα ποίηση.

Κλείνω με δύο από τα Ενδοσκοπικά του Βασίλη Καραβίτη: Η ευτυχία; Φάντασμα / που πλανιέται ακόμα. / Να το ξορκίζεις νηφάλιος. // Ξέχασε πώς άρχισαν όλα/ Ξέχασε πώς τελειώνουν όλα. / Μείνε χωρίς μνήμη. Θα το προσπαθήσω και μακάρι να το καταφέρω, αγαπητέ ποιητή.

Περιοδικό Διαβάζω, τ. 486 (Ιούνιος 2008)

Το τεύχος του πρώτου καλοκαιρινού μήνα επιχειρεί ένα ιδιαίτερα δύσκολο αφιέρωμα στην σύγχρονη γαλλική λογοτεχνία και τους γαλλόφωνους συγγραφείς. Εδώ δεν έχουμε απλώς τις μελέτες δυο δικών μας ειδικότατων ειδικών (Λάκης Προγκίδης, Ελένη Ζέρβα) αλλά και κείμενα μιας πλειάδας Γάλλων που στριμώχνουν το θέμα απ’ όλες τις πλευρές, μέχρι να τα ομολογήσει όλα, καθώς και σειρά κριτικών και παρουσιάσεων γαλλικών βιβλίων που κυκλοφορούν στη χώρα μας. Ακόμα και ο Gilles Leroy (συγγραφέας του ιδιαίτερα ενδιαφέροντος Ένα μπλουζ για τη Ζέλντα) μας προτείνει, μεταξύ άλλων, σε συνέντευξή του γνωστούς και άγνωστους γαλλόφωνους μάστορες της πένας. Μετά απ’ όλα αυτά, γέμισε πάλι με ονόματα το σημειωματάριό μου…

Η επόμενη ενδιαφέρουσα στάση γίνεται στις σελίδες για τα φετινά λογοτεχνικά βραβεία του περιοδικού με τις αναλυτικές βαθμολογίες κλπ., βραβεία που αφενός ήταν «μη αναμενόμενα», αφετέρου ανέβασαν κι άλλο τον πήχυ, επιλέγοντας βιβλία μικρότερων εκδοτικών οίκων, όπως π.χ το (εξαιρετικό) Ερώτων και αοράτων του Γ. Παναγιωτίδη των (εξαιρετικών) εκδόσεων Γαβριηλίδη στην κατηγορία του μυθιστορήματος (το οποίο, με την ευκαιρία, διυλίζεται στην στήλη Κόντρα Διάβασμα).

Άξια αποδελτίωσης, ακόμη, ένα πολύ ενδιαφέρον κείμενο του Γιώργου Ξενάριου σχετικά με την απογοητευτική δεύτερη εμφάνιση πολλών συγγραφέων που εντυπωσίασαν με το πρώτο τους βιβλίο (στη μουσική το πάμε στο λεγόμενο δύσκολο τρίτο άλμπουμ, χωρίς ποτέ να καταλάβω γιατί), κι ένας φόρος τιμής στον υπέροχο εκλιπόντα Μήτσο Αλεξανδρόπουλο που έγραψε, μετάφρασε και διέδωσε όσο λίγοι την ιδανική λογοτεχνία.

Στο σκίτσο, το αμφιλεγόμενο τέκνο της γαλλικής λογοτεχνίας, Michel Houellebecq (Μισέλ Ουελμπέκ)

Πρώτη δημοσίευση σε:

Περιοδικό Διαβάζω, τεύχος 483 (Μάρτιος 2008)

… είδα ότι ο τύπος της ΕΣΣΔ τα τελευταία δέκα χρόνια της λογοτεχνικής μου δραστηριότητας τα κατέγραψε σε 301 άρθρα. Από αυτά τα εγκωμιαστικά ήταν μόνο τρία, ενώ τα εχθρικά και υβριστικά 298. Αυτά τα τελευταία 298 αποτελούν τον καθρέφτη της ζωής μου ως συγγραφέα. (…) Σας παρακαλώ να λάβετε υπόψη σας ότι το να μη μπορώ να γράφω ισοδυναμεί με το να ζω σαν θαμμένος ζωντανός. (…) Παρακαλώ την κυβέρνηση να δώσει εντολή να εγκαταλείψω την ΕΣΣΔ…Αν όλα όσα έγραψα δεν είναι πειστικά…και με καταδικάσουν σε εφ’ όρου ζωής σιωπή… παρακαλώ να μου δώσετε εργασία ανάλογη με την ειδικότητά μου…αν όχι…… να με διορίσετε ως κομπάρσο, αλλά και αν αυτό είναι αδύνατο, τότε διορίστε με ως εργάτη σκηνής…γιατί είμαι, την παρούσα στιγμή, αντιμέτωπος με το φάσμα της ανέχειας, την έλλειψη στέγης και τον θάνατο.

Τα παραπάνω έγραφε το 1930 σε επιστολή του στην Σοβιετική Κυβέρνηση ο Μιχαήλ Μπουλγκάκοφ, αυτός ο κορυφαίος συγγραφέας του γκροτέσκου και της ανελέητης σάτιρας, μια από τις πιο αδικημένες μορφές της παγκόσμιας λογοτεχνίας, στον οποίο είναι αφιερωμένο το τρέχον τεύχος του Διαβάζω.

Αυτός ο μόνιμα εξεγερμένος δημιουργός με τους εκλεπτυσμένους τρόπους και την παράτολμη γραφή και ζωή, που την ημέρα εργαζόταν στον τύπο και το θέατρο και τις νύχτες έγραφε πυρετωδώς τα έργα του, παρέμεινε άγνωστος σε όλη τη διάρκεια της ζωής του λόγω του ανελέητου πολέμου, ή μάλλον κρυφτού, που του επιφύλασσε η κρατική ηγεσία κι ο ίδιος ο Στάλιν: από τις μυστικές έρευνες στο σπίτι του, την κατάσχεση χειρογράφων και ημερολογίων ως την απόσυρση κάθε θεατρικού του έργου και την πλήρη απαγόρευση δημοσίευσης κάθε άλλου. Ο Μ., στερημένος από κάθε έσοδο από την εργασία του και ακατάπαυστα λοιδωρούμενος από τους λιβέλλους των εφημερίδων, δεν δίσταζε να γράφει επιστολές κατευθείαν στον Στάλιν, ζητώντας μια εξήγηση που, φυσικά, ποτέ δεν έλαβε.

Το πλήρες αυτό αφιέρωμα, που δημιουργεί εντονότατα συναισθήματα, περιλαμβάνει εκτός από ποικίλα βιογραφικά, αυτοβιογραφικά και άλλα κείμενα και σειρά επιστολών όπου διαφαίνεται ανάγλυφα η απεγνωσμένη προσπάθεια του κράτους να εξαφανίσει το όνομά του από οπουδήποτε. Δεν το κατάφεραν, γιατί μπορεί τα έργα του (Η Λευκή Φρουρά, Διαβολιάδα, Τα μοιραία αυγά κ.λπ. και πάνω απ’ όλα Ο Μαιτρ και η Μαργαρίτα - το κατά Μπόρχες μοναδικό μυθιστόρημα της παγκόσμιας λογοτεχνίας) όσο ζούσε να μην βρήκαν ποτέ το δρόμο προς αναγνώστες ή θεατές, σήμερα όμως θεωρούνται μνημειώδη.

Εξαιρετικό ενδιαφέρον παρουσιάζει ακόμα η συνέντευξη με τον Reader’s Diggest, έναν από τους πρώτους βιβλιο-blogger στη χώρα μας, που δεν ασχολήθηκε μόνο με βιβλία που αγνοούσε η κριτική, αλλά και έκρινε βιβλία επωνύμων που περνούσαν στο απυρόβλητο.

Οι 164 σελίδες του τεύχους γεμίζουν με ένα Φάκελο περί χάρτινης γεύσης (ο γευσιγνώστης Αλέξανδρος Σακκάς περνάει από το κριτικοσκόπιο 30 βιβλία μαγειρικής και οίνου), συνέντευξη με τον Βαγγέλη Ραπτόπουλο, τις γνωστές ερεθιστικές στήλες κ.ά. Εγκαινιάζεται, τέλος, μια νέα στήλη που θα ενημερώνει για κόμικς μέσω …κομικς, μια ιδέα που, απ’ όσο γνωρίζω, είναι εντελώς πρωτότυπη.

Περιοδικό Εντευκτήριο, τεύχος 78

("1987-2007, 20 χρόνια Εντευκτήριο")

Τότε και μόνο τότε το περιοδικό δικαιώνει την περιοδικότητά του και εκμεταλλεύεται πλήρως την περίοδό του αφού συνευρίσκεται ακριβώς «στις μέρες του». Έτσι η μήτρα του δεν πάει στράφι, δεν μένει στα αζήτητα, δεν αραχνιάζει, δεν την τρώει το «ράφι», δεν είναι αγάμητη και γεροντοκόρη, την έχουν «πηδήξει», έχει γαμηθεί, από παρθένα (δηλαδή απρόσληπτη) έχει γίνει γυναίκα (έχει προσληφθεί), έχει περάσει από πολλά κρεβάτια, πολλά προσκέφαλα την έχουν δίπλα τους, τακτική σύνευνος και αναμενόμενα παλλακίδα, ερωμένη επί πληρωμή αλλά «που δεν το κάνει για τα λεφτά» αν και ξοδεύεται για να εκδοθεί, πάντα με το αζημίωτο αφού είναι πάντα «σπιτωμένη»: ένα σώμα για δημόσια χρήση, απαραίτητο αλλά όχι αναντικατάστατο – η πιάτσα, κυρίως κάποιες μέρες του μήνα, παρουσιάζει συνωστισμό, ακόμη και άγριους διαπληκτισμούς. (Δημήτρης Δημητριάδης, Περιοδικώς, από το παρόν τεύχος).

Όσοι έχουν περάσει από οποιοδήποτε πόστο κάποιου εξίσου αγνού περιοδικού ήδη θα χαμογελούν…

Το Εντευκτήριο αποτελεί, κατά τη γνώμη μου, το ομορφότερο λογοτεχνικό περιοδικό που ξεφύλλισα ποτέ. Οι αναρίθμητοι εκλεκτοί συνεργάτες (ορισμένοι από τους οποίους δεν σταμάτησαν ποτέ να στέλνουν τις συνεργασίες τους μέχρι σήμερα), η αίσθηση πως εδώ καταλήγουν ορισμένα τα πιο φρέσκα και ενδιαφέροντα λογοτεχνικά κείμενα, αλλά και η βιβλιότροπη εμφάνισή του, το ποιοτικό μυρωδάτο φύλο, το στήσιμο των σελίδων, όλα συνοδηγούν στην ξεχωριστή του φυσιογνωμία.

Φέτος έκλεισαν είκοσι χρόνια από το πρώτο τεύχος, που κυκλοφόρησε τον Νοέμβριο του 1987, φακελώθηκε στο γραφείο του εκδότη του Γιώργου Κορδομενίδη στην … τράπεζα και, λίγο αργότερα, θα έβρισκε την υπόγεια στέγη του - χώρο και για τις ποικίλες εκδηλώσεις του αλλά και τις καρτέλες των συνδρομητών που άρχισε να αποκτά. Πώς σκέφτηκε να γιορτάσει ο δημιουργός του την συμπλήρωση της εικοσαετίας; Ζητώντας τη συμμετοχή πολλών από τους πιστούς και τακτικούς συνεργάτες …, προτείνοντάς τους ως θέμα την επέτειο, τον χρόνο που περνάει, τη μνήμη. Άλλοι «πειθάρχησαν» στην πρόταση αυτή, άλλοι όχι. Eξυπακούεται ότι όλα τα κείμενα που έφτασαν δημοσιεύονται: δεν υποδεικνύει κανείς τι δώρο θα του κάνουν στη γιορτή του!

Η ανταπόκριση ήταν σημαντική, όχι μόνο από την άποψη της πληθώρας των κειμένων που συγκεντρώθηκαν, αλλά και επειδή δημιουργήθηκε ένα άτυπο - πρωτότυπο αφιέρωμα στην έννοια της επετείου. Για άλλη μια φορά, αριστοτέχνες εκπρόσωποι γενεών και ειδών τιμούν και τιμούνται εντευκτηριακώς με νέα ανέκδοτα κείμενα. Οι Θεόδωρος Γρηγοριάδης, Σοφία Νικολαϊδου, Δημήτρης Νόλλας, Κώστας Μαυρουδής, Λευτέρης Ξανθόπουλος, Μανόλης Ξεξάκης, Σάκης Σερέφας, Έρση Σωτηροπούλου, Τάσος Χατζητάτσης, Γιαν Χένρικ Σβαν και πολλοί άλλοι προσφέρουν τις ιστορίες τους, οι Βασίλης Αμανατίδης, Νόρα Αναγνωστάκη, Γιάννης Βαρβέρης, Μιχάλης Γκανάς, Αλέξανδρος Ίσαρης, Κάρολος Τσίζεκ κ.ά. τα ποιήματά τους, ο Ντίνος Χριστιανόπουλος μια σπάνια εξομολόγηση, οι Μισέλ Φάις και Χρήστος Χρυσόπουλος κειμενογραφούν δίπλα σε φωτογραφίες – ο δεύτερος φτιάχνει την ιστορία του με βάση φωτογραφίες που βρήκε στα σκουπίδια, δίνοντάς τους μια δεύτερη, ίσως καλύτερη ζωή.

Ξεχώρισα, καθαρά υποκειμενικά, τέσσερα κείμενα που συμπτωματικά υπογράφουν ισάριθμοί αγαπημένοι σύγχρονοι συγγραφείς: Ο Άρης Μαραγκόπουλος στην Επιστροφή των πολεμιστών δίνει σε τέσσερις μεστές σελίδες την εκ διαμέτρου αντίθετη πορεία δύο «φίλων» μέσα στο σύγχρονο χάος. Ο Διαμαντής Αξιώτης στην Ιδιωτική ευχαρίστηση αποδίδει έναν σκοτεινό χαρακτήρα με μια απίστευτα ακραία ερωτική φαντασίωση. Ο Δημήτρης Μίγγας στην Κοπροκτονία προβαίνει σε μια χαρισματική αντιστροφή της Οδυσσειακής Μνηστηροκτονίας – πάει ο Άργος! Ο Πάνος Θεοδωρίδης στον Ανάδρομο Ερμή αντιμιλά: Ποιος φυσικός νόμος επιβάλει εορτασμούς ανά χρονολογίες που είναι ακριβώς διαιρετές δια του δέκα ή του εκατό ή του χίλια; Ποια η μείζων αξιακή σημασία του 50, και για ποιον ακριβώς λόγο το 47 δεν είναι μια εξίσου αξιόλογη αρίθμηση για επέτειο; Να σας πω γιατί αισθάνομαι έτσι. Τρεις χιλιάδες χρόνια γραμματολογίας (μπορεί και πέντε, μπορεί και έξι), κι όμως σήμερα απείρως περισσότεροι άνθρωποι γνωρίζουν την έκφραση «ανάδρομος Ερμής» παρά τη λέξη «στωικός». Γι’ αυτό.

Δεν λείπουν οι καθιερωμένες στήλες: το Καπνιστήριο (αφιερωμένο στην καταγραφή της εικοσαετίας «στην κουζίνα του Εντευκτηρίου» - εδώ κι αν καθρεφτίζεται ολόκληρη η πορεία ενός περιοδικού που στηρίζεται αποκλειστικά στο πάθος του δημιουργού του), το Απουσιολόγιο (αντίο αγαπημένοι Τηλέμαχε Αλαβέρα και Γιώργο Κάτο), τα «Βιβλία στο κομοδίνο», οι βιβλιοκριτικές και όπως πάντα, όλα τα γραπτά στολίζονται από σχέδια και ζωγραφήματα καλλιτεχνών αλλά και το καθιερωμένο φωτογραφικό ένθετο Camera Obscura, αυτή τη φορά με φωτογραφίες της Ιωάννας Ράλλη και θέμα τους ηλικιακώς μεγάλους φίλους μας.

Κυκλοφορία τεύχους: Οκτώβριος 2007 [Ιούλιος - Σεπτέμβριος 2007], 272 σελ.

Ηλεκτρονικές επικοινωνίες: entefktirio.blogspot.com (με σημειώσεις, σχόλια για συγγραφείς και βιβλία και ντοκουμέντα από το αρχείο του περιοδικού) και entefktirio@translatio.gr

Προτείνω επόμενο επετειακό αφιέρωμα του περιοδικού στα 37, 48 ή 66 χρόνια, για να μη μας μαλώσει ο κύριος Θεοδωρίδης…

Βιβλιοπανδοχείο, 12. Περιοδικό (δε)κατα, τεύχη 1-11.

Εμείς τα μυθόβια όντα οι ποιητές / που βλέπουμε τις ράχες / που βλέπουμε τις κορφές / και λέμε βουνοκύματα / δεν θα καταλαγιάσουμε. / Από αγάπη στο αδέκαστο κενό / από αλλαφροσύνη για ένα ξέφωτο / θα περιπολούμε. Τη χαραυγή τις πιο πολλές φορές / κοιμόμαστε.
Κάθε φορά που διαβάζω το Κοντά στον κάθε ήλιο του Νίκου Καρούζου, το μυαλό μου πηγαίνει στους πάσης φύσεως ασίγαστους κι αφανείς δημιουργούς. Τώρα που το ξανασυναντώ στο τρίτο τεύχος των (δε)κάτων, δε μπορώ να φανταστώ πιο ταιριαστούς αποδέκτες από τους «χειρωνάκτες» ορισμένων μουσικών και λογοτεχνικών περιοδικών και fanzines, που χωρίς κανένα όφελος φωτίζουν τους πιο γοητευτικούς και λιγότερο φανερούς δρόμους στα σχετικά τοπία.
Τα (δε)κατά ξεκίνησαν την άνοιξη του 2005 κι έχουν βγάλει μέχρι σήμερα 12 τεύχη. Εκδίδονται τέσσερις φορές το χρόνο (ανά μία εποχή) από τον ποιητή, πεζογράφο και μεταφραστή (αλλά και διπλωμάτη, εκδότη άλλων λογοτεχνικών περιοδικών στα αγγλικά και ελληνικά, όπως το Ρεύματα) Ντίνο Σιώτη και έφεραν μια εντελώς νέα εικόνα στο χώρο των λογοτεχνικών περιοδικών. Με εξαιρετικά μοντέρνα αισθητική από τη μία, αλλά με το αυθεντικό, «ερασιτεχνικό» πάθος από την άλλη. Πόσες φορές δεν θυμήθηκα την ελεύθερη fanzine διάθεση, από την σελίδα της συνδρομής μέχρι τα καυστικά σχόλια των συνεργατών στις back pages. Κάθε τεύχος τονίζει έμμεσα ένα χρώμα, που εισχωρεί διακριτικά στις σελίδες, οι οποίες, μεγάλες και τετράγωνες, αφήνουν γράμματα και μάτι να αναπνεύσουν.

Διηγήματα: Οι πνεύμονες ενός λογοτεχνικού περιοδικού είναι τα διηγήματά και τα αφηγήματά του κι εδώ έχουμε ένα πλούσιο σύνολο από άξιες στο είδος τους πένες. Μεταξύ όσων διάβασα και ξαναδιάβασα, ενδεικτικά αναφέρω τους δικούς μας Σ. Τριανταφύλλου, Σ. Σερέφα, Γ. Ευσταθιάδη, Κ. Μαυρουδή, Λ. Διβάνη και Γ. Σκαμπαρδώνη (με το ασύλληπτο Ο συνοδηγός, με δικό μου υπότιτλο το Ένας αρουραίος στο αμάξι μου), τους Joan Didion, G.G.Marquez, Elizabeth Tippens, Ludmila Ulitskaya και τον εκπληκτικό Χιλιανό Roberto Bolano.
Αγαπημένο απόσπασμα: Μακάρι οι ζωές να μπορούσαν να παίζονταν στις οθόνες των κινηματογράφων, μακάρι να μπορούσα να ξαναμπώ στη «σκηνή» τη στιγμή εκείνη ακριβώς που ο Λένι Κλάιν ήρθε να με πάρει για πρώτη φορά και να την επιμεληθώ ξανά αυτήν τη σκηνή (Dani Shapiro, Η μαιτρέσα).

Αφιερώματα: Ενίοτε η καρδιά των (δε)κατων χτυπά στο ρυθμό ενός αφιερώματος που τιτλοφορείται Φάκελος: «Απιστία» (με γερά κείμενα τεχνιτών όπως οι Raymond Carver, Ivan Klima, Nicanor Parra, Έ. Σωτηροπούλου, Κ. Αθανασιάδης, ξανά ο Γ. Σκαμπαρδώνης, κ.ά.), «Ντεμπούτο 10 Συγγραφέων» (μεταξύ των οποίων και οι Γ. Γλυκοφρύδης, Λ.Κιτσοπούλου, Γ. Καπλάνι, Ν. Μάντης με τους οποίους θα ασχοληθούμε σύντομα), διακεκριμένοι νήσοι όπως η Τήνος και η Μύκονος και φυσικά «Ποίηση». Εδώ σύγχρονοι και παλαιότεροι Έλληνες και ξένοι ποιητές μιλάνε με τους στίχους τους, σε μια χορταστικότατη ανθολόγηση, χωρίς αναλύσεις και περιττολογίες. Το πιο ενδιαφέρον κατά τη γνώμη μου αφιερωτήριο αφορά τον «Βρόμικο ρεαλισμό», το βορειοαμερικανικό λογοτεχνικό κίνημα / αποπαίδι του μινιμαλισμού που εμφανίστηκε τη δεκαετία του ’70 με νονό τον Μπουκόφσκι και εκλεκτά μέλη τους R. Carver, T.C. Boyle, T. Wolf κ.ά. Το τεύχος που μόλις εκδόθηκε (και θα καλύψουμε σύντομα) φακελώνει την «Αστυνομική λογοτεχνία».
Αγαπημένο απόσπασμα, δια χειρός Τζακ Κέρουακ, τον Αύγουστο του 1949, από το φετινό καλοκαιρινό τεύχος με θέμα «Θερινά αναγνώσματα»: Θέλω να επικοινωνήσω με τον Ντοστογέφσκι στον ουρανό και να ρωτήσω τον Μέλβιλ αν είναι ακόμα αποκαρδιωμένος και τον Γουλφ γιατί άφησε τον εαυτό του να πεθάνει στα τριάντα οκτώ. Υπόσχομαι ότι δε θα τα παρατήσω ποτέ, και ότι θα πεθάνω ουρλιάζοντας και γελώντας.

Πρόσωπα: Η αγαπημένη μου ομότιτλη στάση σε κάθε τεύχος, όπου φωτίζονται ενδιαφέρουσες πλευρές εκλεκτών προσώπων. Ν. Βαλαωρίτης, Ν. Καρούζος, Θ. Γκόρπας, Ε.Χ. Γονατάς, Γ. Ιωάννου, Σάμ Πέκινπα, Σλάβοϊ Ζίζεκ, Φερνάντο Αραμπάλ, Τσαρλς Μπουκόφσκι και η ανυπάκουη Περσεπολίτισσα Μαργιάν Σατράπι. Στις περισσότερες περιπτώσεις γράφονται από τους ιδανικότερους γνώστες του θέματος: ποιος είναι καταλληλότερος να γράψει για τον Ίταλο Καλβίνο από τον χρόνιο μεταφραστή του Ανταίο Χρυσοστομίδη; Για τον «Μαθητευόμενο της οδύνης» Νίκο Εγγονοπουλο από τον Λεωνίδα Χρηστάκη ή για τον Γκύ Ντεμπόρ από τον Γιώργο – Ίκαρο Μπαμπασάκη (συν-εκδότη μέχρι το δεύτερο τεύχος του περιοδικού;)
Αγαπημένο κομμάτι από εδώ οι 6 σελίδες του Charles McGrath για τα σκαμπανεβάσματα της λογοτεχνικής φήμης. Γιατί διαβάζουμε ακόμα Χέμινγουεϊ και Φιτζέραλντ και όχι άλλους που έχαιραν της ίδιας φήμης με εκείνους; Το σοκαριστικό αυτό κείμενο επικεντρώνεται στον Robert Lowell, που όταν πέθανε το 1977 μέσα σ’ ένα ταξί ήταν ο διασημότερος αμερικανός ποιητής της εποχής του και με μεγάλη διαφορά. Πώς γίνεται ο ροκ σταρ της αμερικανικής λογοτεχνίας να είναι παντελώς άγνωστος σήμερα;

Μαγνητόφωνο: Οι συνεντεύξεις είναι (ευτυχώς) σύντομες αλλά πολύ προσωπικές. K. Δημουλά, Κ. Αγγελάκη – Ρουκ, Κ. Μουρσελάς, Κ. Παπαγεωργίου, Π. Τατσόπουλος, Έ. Σωτηροπούλου, Κ. Βόνεγκατ, J. Didion, Γ.Αρζούνι κ.ά. Κόλλησα στη φράση του Νάνου Βαλαωρίτη «Όλοι οι άνθρωποι είναι ποιητές στα όνειρά τους» αλλά και στη χρήσιμη συμβουλή του Τίτου Πατρίκιου προς τους νέους δημιουργούς, που αφορά κι όλους εμάς εδώ: «…τη δύναμη την αποκτάμε πολύ δύσκολα, όχι με το να συσσωρεύουμε γραπτά αλλά με το να αφαιρούμε γραπτά. Το πιο δύσκολο πράγμα είναι η αφαίρεση από αυτά που γράφουμε. Γράφοντας δημιουργούμε μια ναρκισσιστική σχέση με το γραπτό και δύσκολα μπορούμε να κόψουμε, να το περιορίσουμε. Το ίδιο το γράψιμο απαιτεί αφαιρέσεις, γράφουμε συνήθως περισσότερα απ’ όσα χρειάζονται. Από την άλλη μεριά όμως δεν πρέπει να πετάμε τίποτα, πρέπει να αφαιρούμε αλλά να τα βάζουμε στην άκρη, για να μπορούμε να τα δούμε μετά από καιρό και να έχουμε συνείδηση της διαδρομής που κάναμε».

Εισιτήρια – εξιτήρια: Ένα δεύτερο γερό χαρτί είναι το «Γράμμα από το ….» που κοσμεί δύο και τρεις φορές κάθε τεύχος. Κάθε φορά ένας συνεργάτης αποκαλύπτει μια ενδιαφέρουσα (λογοτεχνική αλλά όχι μόνο) πτυχή ενός τόπου. Συνταξιδεύουμε σε Βηρυτό, Μπούενος Άιρες, Σιδώνα, Κάιρο, Σαν Φρανσίσκο, Αγία Πετρούπολη, Μανχάταν, Κωνσταντινούπολη (συνάντηση Ορχάν Παμούκ, Άρθουρ Μίλερ και Χάρολντ Πίντερ), Τόκυο και … Φάρσαλα, από τα πορθμεία της δουλείας του Αμαζονίου στην γέφυρα των αυτοκτονιών της Καλιφόρνια, από το Νεπάλ και τη Χιλή, στην Περσία και το Μεξικό μιας συγκλονιστικής ιστορίας 100 γυναικών. Ο κατεξοχήν ταξιδογράφος Γιώργος Βέης Ασίας και Αφρικής μας ξεναγεί με τον γνώριμο ποιητικό του τρόπο σε Σουδάν και Μακάο και ο Χαράλαμπος Γιαννακόπουλος σκαρώνει μια πρωτότυπη τελωνειακή ανθολογία!
Το Παρίσι όπου πάντοτε τα οδοφράγματα έμοιαζαν με κήπους έχει τη μερίδα του λέοντος με εμφάνιση σε τρία τεύχη. Αγαπημένο μου κομμάτι εκείνο του δεύτερου τεύχους, που αφορά το θρυλικό βιβλιοπωλείο Shakespeare & Co, όπου Χέμινγουεϊ, Τζόις, Πάουντ, Γουλφ, Φιτζέραλντ, Ντος Πάσος, Στάιν και άλλοι της Lost Generation ξεφύλλισαν τα βιβλία του, διάβασαν τα έργα τους, όπου 10.000 άλλοι συγγραφείς φιλοξενήθηκαν σε ένα μικροσκοπικό δωματιάκι, έγραψαν στο γραφείο του, μαγείρεψαν, εργάστηκαν και όλοι ανεξαιρέτως έγραψαν κάτι στο λεύκωμα του ιδιοκτήτη. Έκλεισε όταν η ιδιοκτήτρια αρνήθηκε να πουλήσει το τελευταίο αντίτυπο του Finnegan’s Wake σε υψηλόβαθμο Γερμανό αξιωματικό αλλά απελευθερώθηκε από τον ίδιο τον Χέμινγουέϊ με το τζιπ του το 1944!

Συνοδευτικά: Η ύλη εμπλουτίζεται με σελίδες ημερολογίου (Tennessee Williams, Susan Sontag), κείμενα για το θέατρο (Σ. Σερέφας), δοκίμια (μεταξύ των οποίων κι ένα δυνατό κομμάτι του Don DeLillo με τίτλο Αντίστιξη, όπου συμπλέκονται Glen Gould, Thelonious Monk και Thomas Bernhart, αναρίθμητα ποιήματα, πολλές καλλιτεχνικές φωτογραφίες που ταιριάζουν με τα κείμενα, φωτογραφικά λογοτεχνικά κουίζ και τακτικές στήλες όπως ο (δε)κατοδείκτης με απίστευτες στατιστικές πληροφορίες, οι πειστικές προτάσεις του εκδότη και το διασκεδαστικό έως σκωπτικότατο Από στόμα σε στόμα.
Χρήσιμα είναι τα αποσπάσματα από μυθιστορήματα υπό έκδοση ή μόλις εκδοθέντα (Zadie Smith, Δ. Τζουμάκας, Δ. Κολλιάκου, Δ. Καλοκύρης, Γ. Σκαμπαρδώνης, Μ. Μήτσορα κ.ά.), εφόσον με τον τρόπο αυτό παίρνουμε χορταστική γεύση γραφής από βιβλία, πράγμα που δεν είναι πάντα εύκολο στους άβολους χώρους των περισσότερων βιβλιοπωλείων (και, προσωπικά, κάπως έτσι συχνά αποτυγχάνω στις επιλογές μου). Στις βιβλιοκριτικές, όπως γράφεται και στην προμετωπίδα, οι συνεργάτες των (δε)κάτων παρουσιάζουν βιβλία με τον παλιό παραδοσιακό τρόπο: πρώτα τα διαβάζουν. Στα credits του τέλους, οι συνεργάτες («συνήθεις ύποπτοι») μεταφραστές και λοιποί συγγενείς αποκαλύπτουν μόνο μια πλευρά τους – την καλύτερη.

Επίγραμμα: Όλη αυτή η αναφορά στην πρώτη ενδεκάδα των (δε)κατων γίνεται επειδή θεωρούμε πως η ζωή ενός τεύχους δεν σταματά όταν βγει το επόμενο, από τη στιγμή μάλιστα που μπορεί κανείς πάντα να το προμηθεύεται από τα γραφεία της έκδοσής του. Τα αυθεντικά περιοδικά δεν αναπνέουν μόνο τον μήνα ή το τρίμηνο της κυκλοφορίας τους. Εξάλλου, στην ιστοσελίδα www.dekata.gr μπορεί κανείς να δει τα περιεχόμενα του κάθε τεύχους αλλά και να διαβάσει πολλά από τα κείμενά τους!

Κι όταν καμιά φορά μας τύχει / κατηφορίζοντας απ’ τις πολυκατοικίες / να πάμε κάπως μακριά να περπατήσουμε πέρα / και να κοιτάξουμε κανένα / ηλιοβασίλεμα / το αποτέλεσμα τζίφος./ Έχουμε πρόχειρο το σκοτάδι / και έχουμε πρόχειρο το φως – ανάλογα./ Πιστεύουμε σ’ εκατομμύρια γητειές /κι αφιερωνόμαστε στους ίσκιους / Έχουμε τη μανία να καρποφορήσουμε / κυριεύοντας τις λέξεις. / Τι κουφή ρουλέτα./ Και θέλουμε να ξεφουσκώσουμε τον ουρανό / σα να’τανε παιχνίδι./ τι είναι ρίγος; / Άντε να το πεις με λέξεις…

Τα (δε)κατα το λένε με λέξεις – τα κατάφεραν. Το πιο γοητευτικό (και - καθαρά προσωπική γνώμη - το πιο ροκ εντ ρολλ) λογοτεχνικό περιοδικό.

Πρώτη δημοσίευση σε: http://www.mic.gr/books.asp?id=14700

Περιοδικό Πόρφυρας

Φυλλάδιο 122, "Τεύχος για τον Ευγένιο Αρανίτση" (Ιανουάριος - Μάρτιος 2007)

Τα αφιερώματα του Πόρφυρα είναι γνωστά. Εξαντλούν το θέμα τους με ένα χορταστικό, περιεκτικό, πολυπρισματικό και, κυρίως, ψυχαγωγικό τρόπο. Εδώ σειρά έχει ο "πλέον πρωτότυπος σύγχρονος Έλληνας συγγραφέας και μανιώδης δοκιμαστής λογοτεχνικών ειδών", αυτός που μας προτρέπει "σε μια ποιητική αντίληψη του κοινού συμβάντος" (όπως γράφει η Κατερίνα Σχινά), με ένα έργο γεμάτο από "ενδιαφέρον για την εξαιρετική λεπτομέρεια, γι' αυτό που, αν έλειπε, η ζωή θα ήταν αφόρητα μονότονη και καταθλιπτική" (όπως γράφει η Έρση Σωτηροπούλου).

Βιογραφικός άξονας, έργα, κριτικογραφία (επιλογή από κάθε κριτική, από τη θετικότερη ως την πλέον αρνητική - σπάνιο δείγμα αντικειμενικής παρουσίασης), αποσπάσματα από συνεντεύξεις και συζητήσεις, μια επιλογή από τις επιστολές που έχει ανταλλάξει ο ίδιος με οποιονδήποτε μπορεί να φανταστεί κανείς, φωτογραφίες των πάντων, όλα έχουν θέση σε αυτό το άλμπουμ ζωής που εξαντλήθηκε και ανατυπώθηκε.

Οι Γιώργος Κοροπούλης, Δημήτρης Καλοκύρης, Ιγνάτης Χουβαρδάς, Θεοδόσης Πυλαρινός, Βαγγέλης Χατζηβασιλείου, Τζίνα Καλογήρου, Κλεοπάτρα Λυμπέρη, Χάρης Μεγαλυνός και πολλοί άλλοι στην ουσία εδώ τον "εκδικούνται" με τα όπλα του: σειρά τους να τον αποκωδικοποιήσουν, αποδομήσουν, αναλύσουν, διαλύσουν, υμνήσουν, αποκαθηλώσουν και τα ρήματα δεν τελειώνουν. Συνδέουν τη συγγραφική του τέχνη με τη φωτογραφική και τη ζωγραφική τέχνη, υμνούν το κορυφαίο ποίημα Orphan Drugs, χαρτογραφούν την παλιά πόλη της Κέρκυρας ανιχνεύοντας τόπους των προτάσεών του, φτιάχνουν αφηγήματα με τους ήρωές του, τον χειρουργούν με υποκειμενική ακρίβεια. Καλά να πάθει, έτσι όπως έστρωσε, θα κοιμηθεί.

Ο γνωστός ιδιότροπος δοκιμ(ι)αστής Κωστής Παπαγιώργης έγραψε κάποτε: Αν έγραφα μυθιστόρημα σίγουρα θα έκλεβα κάποια μυστικά από το γράψιμο της Ζατέλη, του Τατσόπουλου και της Αφρικής του Αρανίτση.

Φυλλάδιο 125 (Οκτώβριος - Δεκέμβριος 2007)

Στο τελευταίο τεύχος, ο Πόρφυρας επιστρέφει στη συνηθισμένη του μορφή, γεμάτο εξειδικευμένα μεν, εξαιρετικά ενδιαφέροντα δε κείμενα. Γιατί είναι πάντα γοητευτική η ανίχνευση υπόγειων ή μη λογοτεχνικών συγγενειών (όπως κάνουμε κι εμείς εδώ στα μουσικά), πόσο μάλλον όταν αφορούν λογοτέχνες που διαβάζουμε και ξαναδιαβάζουμε. Έτσι, για παράδειγμα, ποιος να το φανταζόταν πως η πεζογραφία του Πεντζίκη απηχεί κάποιον παλαιότερο κλασικό ποιητή, πως ένα έργο του Χειμωνά συνομιλεί με Φρόιντ και Λακάν, πως οι μεταφράσεις του Ροΐδη βρίθουν από αφάνταστα λογοπαίγνια; Το τελευταίο κείμενο μάλιστα υπογράφεται από τον Σταύρο Κρητιώτη, αυτόν τον άγνωστο και ουδέποτε εμφανιζόμενο συγγραφέα που κυκλοφόρησε ένα από τα πολύ γερά μυθιστορήματα της περσινής χρονιάς, εξ ολοκλήρου δημιουργημένο-κλεμμένο από άλλα κείμενα…

Υπάρχουν ακόμα κείμενα για τη συνάντηση του Ν. Καζαντζάκη με τον Δανό ποιητή και συναξαριστή Johanes Joergensen, όμορφα σημειώματα για το Στην Απαγορευμένη Πόλη του Γιώργου Βέη, για την ποίηση του Τόλη Νικηφόρου αλλά και τους Αντονιόνι, Μπέργκμαν και Σωτήρη Καψάσκη (που δε συνδέονται μόνο λόγω της συγχρονισμένης τους φυγής αλλά μέσω της συνύπαρξής τους και σε κινηματογραφικές αίθουσες), ποιήματα, μικρές ιστορίες, βιβλιοκρισίες κ.ά. Το μουσικό κομμάτι εδώ μονοπωλούν οι Ελληνίδες συνθέτριες και η συνεισφορά τους στη λόγια μουσική εδώ και στο εξωτερικό.

Αν έπρεπε να διαλέξω τα δύο πιο ενδιαφέροντα κείμενα εδώ, το πρώτο είναι αυτό που αφορά το εκδιδόμενο στη Θεσσαλονίκη του '70 περιοδικό Ausblicke, όπου κατέθεταν πένες όπως ο Ελίας Κανέττι, ο Μαξ Φρις, ο Τόμας Μπέρνχαρντ, ο Πέτερ Χάντκε, ο Γκύντερ Γκρας αλλά και οι Αλέξης Ασλάνογλου, Γιώργος Χρονάς, Γιάννης Πάνου, Αντώνης Σουρούνης, Γιώργος Μανιώτης, Μίμης Σουλώτης και πρωτοδημοσιεύτηκαν γνωστά πεζογραφήματα των Ταχτσή, Βαλτινού και Δημητριάδη. Το δεύτερο είναι το μονόπρακτο της Ελένης Μερκενίδου, Αξιότιμε κύριε Χάρντυ… Στις είκοσι σκηνές του συνομιλούν σε μερικούς συγκλονιστικούς διαλόγους η Βερενίκη, αναγνώστρια του Τόμας Χάρντυ, που γράφει και απαντά στα γράμματά του, υποδυόμενη και την Έλλα, την ηρωίδα της νουβέλας Μια ευφάνταστη γυναίκα και ο ίδιος ο Χάρντυ, ως συγγραφέας, ως αποδέκτης των επιστολών της αλλά και ως Ρόμπερτ Τρούι, ήρωας της συγκεκριμένης νουβέλας. Αποδεικνύοντας για άλλη μια φορά τις απεριόριστες δυνατότητες του παιχνιδιού που λέγεται λογοτεχνία. Ο Πόρφυρας εκδίδεται στην Κέρκυρα από το 1980 και κυκλοφορεί κάθε τρεις μήνες.

Στοιχεία επικοινωνίας: dimKonidaris@yahoo.gr, ΤΘ 206, 49100 Κέρκυρα.

Πρώτη δημοσίευση σε: http://www.mic.gr/books.asp?id=14664

Περιοδικό "Διαβάζω", τεύχος 480 (Δεκέμβριος 2007)

Το καλό, ακριβές και συναρπαστικό γράψιμο έρχεται από μέρη όπου η φωνή ή έχει περιθωριοποιηθεί ή προκληθεί ή δεν έχει ακουστεί.

Πρόκειται για λόγια της Άλι Σμιθ, μιας από τις πλέον ενδιαφέρουσες συγγραφείς των τελευταίων χρόνων και μετρ της πολυφωνικής γραφής, που δίνει μια απολαυστική συνέντευξη εδώ. Από μαγνητόφωνο περνούν και τρεις διαφορετικοί Έλληνες συγγραφείς με αφορμή τα τελευταία τους βιβλία (Γιάννης Κιουρτσάκης, Κώστας Κατσουλάρης, Κώστας Ακρίβος).

Το τελευταίο τεύχος της χρονιάς είναι, όπως συνηθίζεται, διπλάσιας ύλης αλλά και επετειακής μορφής, εφόσον κλείνονται δύο χρόνια από την επανέκδοση του περιοδικού. Μέσα στις 240 σελίδες του, εκτός από τα καθιερωμένα σχόλια, ρεπορτάζ, ημερολογιακές σημειώσεις, καταλόγους, ειδικότερα θέματα (Γιατί φθονούμε τα ευπώλητα βιβλία; Πώς υποδέχεται τον "άλλο" η ελληνική λογοτεχνία;) κι όλες τις καθιερωμένες στήλες, αναπνέουν δύο κύριοι πνεύμονες.

Στον πρώτο, 14 πρωτοεμφανιζόμενοι συγγραφείς (Μαρία Μαρκουλή, Μαρία Φακίνου, Κώστας Διακουμπής, Μάριος Μιχαηλίδης, Κωνσταντίνος Μίσσιος, Χρύσα Μπαχά κ.ά.) παρουσιάζουν οι ίδιοι τα φρέσκα βιβλία τους, μια μορφή παρουσίασης που πάντα παρουσιάζει πολύ μεγάλο ενδιαφέρον. Γιατί έγραψαν, πώς το έγραψαν, τι είχαν στο μυαλό τους, τι βγήκε.

Στον δεύτερο, παρουσιάζονται διακόσια βιβλία, που δεν πήραμε καν είδηση πότε κυκλοφόρησαν, κάτι εξαιρετικά χρήσιμο, εφόσον σήμερα που στις προθήκες των βιβλιοπωλείων βλέπεις μόνον ένα μέρος αυτών κι αυτό χωρίς σαφή κριτήρια. Το πολυσέλιδο αφιέρωμα του τεύχους αφορά το χιούμορ στον Ν. Καζαντζάκη. Και προτού κλείσουμε το τεύχος, ξανακάνουμε το καθιερωμένο ταξίδι σε ορισμένες χώρες. Η στάση στη Ρωσία είναι και πάλι σκοτεινή: όλοι αναμένουν την κυκλοφορία της Αλμυρής Λίμνης του Βλαντιμίρ Σολοούχιν, όπου αποδεικνύεται ότι ο Αρκάντι Γκαϊντάρ, εξαιρετικός συγγραφέας παιδικών βιβλίων, ήταν στυγνός εκτελεστής στα χρόνια της κόκκινης τρομοκρατίας...

Κλείνω ξανά με την Άλι Σμιθ: Δε θα 'θελα να είμαι γνωστή για τίποτα. Το να είσαι γνωστός σημαίνει ότι δε θα μπορέσεις ξανά να γράψεις άλλο βιβλίο σωστά. Ο εαυτός θα μπει εμπόδιο στο βιβλίο.

Περιοδικό ΔΙΑΒΑΖΩ, τεύχος 478 (Οκτώβριος 2007)

Στον υπερρεαλισμό δεν προσεχώρησα ποτέ. Τον υπερρεαλισμό τον είχα μέσα μου … από την εποχή που γεννήθηκα - Νίκος Εγγονόπουλος.

Επί τριάντα χρόνια το μηνιαίο περιοδικό Διαβάζω αποτελεί μία από τις πλέον σταθερές αξίες στον χώρο των λογοτεχνικών περιοδικών. Ανήκω σε εκείνους που ήρθαν για πρώτη φορά σε επαφή ή γνώρισαν καλύτερα πολλούς λογοτέχνες μέσα από τα θρυλικά του πολυσέλιδα αφιερώματα. Σήμερα υπό τη νέα του μορφή συνεχίζει να αφιερώνει κάθε τεύχος σε συγκεκριμένο πρόσωπο ή θέμα, καλύπτοντας παράλληλα τους τομείς της ενημέρωσης και κριτικής γύρω από τη νέα λογοτεχνική παραγωγή. Στο οκτωβριανό αφιέρωμα τιμάται δεόντως ο Νίκος Εγγονόπουλος μέσα σε 35 πολύχρωμες σελίδες διανθισμένες και με έργα του. Η συμπλήρωση 100 χρόνων από τη γέννησή του είναι απλώς η αφορμή για νέες "πλαγιοσκοπήσεις" που αφορούν την τέχνη, τη γλώσσα, την πολιτική, τη συνάντηση με τον Πάμπλο Νερούδα κ.ά., εφόσον το περιοδικό τού έχει ήδη αφιερώσει ένα τεύχος (τ. 381). Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το κείμενο του Δ. Βλαχοδήμου για ένα ποίημά του που έμεινε αδημοσίευτο λόγω του θρησκευτικού του χαρακτήρα, που κρίθηκε ιδιαίτερα προκλητικός για τον μωαμεθανισμό!

Το νέο στοιχείο και στοίχημα της τωρινής περιόδου του Διαβάζω είναι η ευρύτερη ενημέρωση γύρω από τα εγχώρια και διεθνή λογοτεχνικά δρώμενα. Σπάνια έχουμε τη δυνατότητα να διαβάζουμε ειδήσεις και ρεπορτάζ γύρω από το βιβλίο. Προσωπικά θα ήμουν ευτυχής αν οι τηλεοπτικές ειδήσεις και οι εφημερίδες είχαν τέτοια θέματα. Ζοφερή εντύπωση μου προκάλεσε το άρθρο του Steve Wasserman για τις περικοπές των λογοτεχνικών σελίδων ακόμα και από παραδοσιακά έντυπα και εφημερίδες του εξωτερικού με ανατριχιαστικά στοιχεία που φτάνουν ακόμα και σε απολύσεις συντακτών. Η δε ανταπόκριση από το φεστιβάλ λογοτεχνίας του Βερολίνου με άφησε έκπληκτο. Οι 12 μέρες τού εκεί φεστιβάλ αντιστοιχούσαν σε 150 συγγραφείς που παρουσίασαν το έργο τους με ταυτόχρονη μετάφραση (μεταξύ των οποίων και οι αγαπημένοι Antunes, Appelfield, Kaminer, Ondaatjie, Palahniuk, Llosa, Grossman) και 3 ειδικά τμήματα: το Focus Lateinamerika με εκπροσώπους της λατινοαμερικανικής λογοτεχνικής σκηνής, το Reflections με αντικείμενο τη δυσκολία της Δύσης να κατανοήσει την κουλτούρα του Ισλάμ και το Scritture Giovani για την προώθηση νέων συγγραφέων που κατέθεσαν διηγήματα με κοινό θέμα ("Ανησυχία") και παρουσίασαν το έργο τους. Προσπαθώ να φανταστώ αυτό το τόσο γοητευτικό περιβάλλον και μελαγχολώ…

Ξεχωρίζουν ακόμη το κείμενο του Αλέξη Ζήρα για τα Ιστολόγια και οι δύο ζωντανοί διάλογοι με διαφωνίες και επιχειρήματα που έχουν ξεκινήσει στις σελίδες του περιοδικού: για τη σχέση πραγματικότητας - τέχνης (Δ. Κούρτοβικ - Γ. Ξενάριος), αλλά και πάνω στο ιστορικό μυθιστόρημα (Λεία Βιτάλη - Ν. Κυριαζής) με αφορμή το πρόσφατο μυθιστόρημα της πρώτης. Στα φιλοσοφικά μελετήματα, ο Φώτης Τερζάκης γράφει για τον Μιχαήλ Μπαχτίν με αφορμή τρεις σχετικές εκδόσεις ενώ η συνέντευξη αφορά τον Κώστα Γ. Κασίνη για το φιλόδοξο έργο του "Βιβλιογραφία των ελληνικών μεταφράσεων της ξένης λογοτεχνίας, ΙΘ΄-Κ΄αι.". Και όπως πάντα το καθιερωμένο δεκασέλιδο δελτίο κριτικογραφίας (όπου δίπλα στην κάθε κυκλοφορία υπάρχει ένδειξη για τυχόν κριτική στον τύπο), κείμενα για συγγραφείς (η Αργυρώ Μαντόγλου για την Άλι Σμιθ), μονοσέλιδες ή δισέλιδες βιβλιοκριτικές με βιβλία που συχνά μας διαφεύγουν, όπως π.χ. το εξαιρετικό Αμαρτήματα κατά συρροήν στον Άθω του Β.Π. Καραγιάννη, (Κοζάνη 2007), σύντομες βιβλιοπαρουσιάσεις, πίνακες εκδοτικής κίνησης, καθιερωμένες στήλες, σχόλια και πολλά άλλα.